- تضمين آينده خاويار

جام جم:با توجه به خطر جدي انقراض ماهيان خاوياري روز به روز به ارزش خاويار و قيمت آن افزوده مي شود؛ اگر چه بسياري از کشورها نسبت به پرورش آن در شرايط کنترل شده اقدام کرده اند ، اما همچنان گونه هاي آزاد آن از ارزشي بسيار قابل توجه برخوردارند. از تمامي ذخاير ماهيان خاوياري جهان ، 93 درصد از ذخاير در درياي خزر است و مديريت حفظ، تکثير و رهاسازي ماهيان خاوياري درياي خزر نيز به عهده ايران است. صيد غيرقانوني ،آلوده کردن درياي خزر از جانب کشورهاي حوزه اين درياچه و بي توجهي به نشانه گذاري و سرپيچي از کنوانسيون سايتيس در کاهش گونه هاي ماهيان خاوياري بسيار تاثيرگذار بوده است.
 

با توجه به اين که ماهيان خاوياري به عنوان يکي از گونه هاي مهم اقتصادي درياي خزر مطرح هستند، موسسه تحقيقات شيلات ايران و انستيتو بين المللي ماهيان خاوياري ، جايگاه خاصي را براي تحقيقات درباره اين ماهيها قائل است و در طرح پژوهشي جديد خود با حمايت از برنامه محيطزيست درياي خزر و موسسه تحقيقات شيلات با تقويت بانک ژن اين گونه دريايي در ايران ، از انقراض ماهيان خاوياري جلوگيري به عمل خواهد آورد.

امروزه ثابت شده است که يکي از راهکارهاي توسعه ذخاير بيولوژيک آبزي ، مطالعه روند توليد و بهره برداري و اعمال روشهاي علمي مديريتي است. با توجه به جايگاه ويژه و اهميت اقتصادي ماهيان خاوياري شاخص هاي آنها براساس روند صيد و بهره برداري مورد بررسي قرار گرفته است که از کاهش شديد ذخاير تاس ماهيان درياي خزر و نابودي آنها در سالهاي نه چندان دور خبر مي دهد. بنا بر اين مي توان گفت ، تحقيق و بررسي در اين خصوص در توسعه فعاليت هاي مرتبط با افزايش توان توليد و امکان حفاظت و احياي نسل اين آبزيان نقش بسيار مهمي دارد.
سابقه بهره برداري از ماهيان خاوياري به 2500 سال پيش باز مي گردد و براساس بررسي هاي انجام شده ، درياي خزر خاستگاه اصلي اين ماهيان ارزشمند در جهان است. سابقه رسمي صيد ماهيان خاوياري در آبهاي ايراني درياي خزر به سالهاي 1214 شمسي باز مي گردد که از سوي حکام محلي انجام مي شد. سپس تا سال 1306 صيد ماهيان خاوياري به دولت روسيه واگذار شد. از سال 1306 براي يک دوره 25 ساله شرکت مشترک صيد ماهي ايران و شوروي تاسيس شد تا اين که در سال 1331 با ملي شدن شيلات ، شرکت شيلات ايران پايه گذاري شد.
بررسي آماري صيد و بهره برداري از ماهيان خاورياري از سال 1307 تاکنون ، نشان دهنده فراز و نشيبهاي بسياري است. دستيابي به روشهاي مناسب صيد و افزايش فعاليت صيادان يکي از عوامل موثر در افزايش بهره برداري از اين ماهيان است. اين در حالي است که بررسي آمار صيد از سال 1372 تاکنون ، نشانگر روند نزولي ميزان استحصال گوشت و خاويار تاس ماهيان است.
متاسفانه ميزان صيد ماهيان خاوياري درياي خزر که به عنوان يک محصول استراتژيک کشور محسوب مي شود و از طرفي از ديدگاه تنوع زيستي به عنوان فسيلهاي زنده هم عصر دايناسورها و يکي از ارزشمندترين مخلوقات عالم به شمار مي روند به دلايل مختلف به ميزان قابل توجهي کاهش يافته است. موضوع تاسف بار ديگر، پيش بيني روند نزولي صيد ماهيان خاوياري براساس مدلهاي محاسباتي ارزيابي ذخاير و نتايج حاصل از تحقيقات انجام شده است که بر اين اساس بيم آن مي رود که در صورت تداوم وضع نابهنجار موجود ، ميزان خاويار در درياي خزر تا 14 سال آينده به صفر برسد. به طوري که براساس مطالعات انجام شده ، تعداد ماهيان بالغ صيد شده در آبهاي ايراني خزر از 47 هزار و 900 ماهي در سال 1380 به 5 هزار و 250 ماهي در سال 1385 رسيده است و به اين ترتيب هر سال با کاهش 20 - 30درصدي مواجه بوده است. همچنين ميزان خاويار استحصال شده نيز از 89 تن در سال 1380 به حدود 15.5 تن در سال 1385 رسيده است.

بازگشت